RSS

Archiwa tagu: sukces

Sukces ma wielu gratulantów

Nie od dziś wiadomo, że Polacy potrafią się bawić – obok piłki nożnej i narzekania to jedna z naszych dyscyplin narodowych. Każda okazja jest dobra, a tym bardziej wszelkie -iny: urodziny, chrzciny, imieniny, no i zaślubiny! Dzięki portalom społecznościowym poprawiliśmy swoje wyniki również w dziedzinie składania życzeń. Pewien mój kolega, w odpowiedzi na zestaw wirtualnych życzeń urodzinowych podziękował wszystkim zainteresowanym tymi słowami: „Dziękuję i pozdrawiam Was serdecznie, moi mili gratulanci!” Zaciekawiony sięgnąłem po słownik.

Otóż, gratulant z łac. gratulantis przez niemiecki Gratulant; wychodzący z użycia: osoba składająca komuś gratulacje.* Znaczenie jasne i klarowne. Choć akurat w tym wypadku można byłoby dyskutować o tym, czy wyraz został użyty właściwie, bo gratulujemy raczej dopiero wtedy, gdy ziszczą się składane wcześniej życzenia. Ale tym razem dużo bardziej zaciekawiła mnie konstrukcja nowo poznanego słowa, a dokładniej funkcja przyrostka -ant.

Najpierw pomyślałem, że jest to jeden z sufiksów występujących w kategorii rzeczowników odczasownikowych określających wykonawców czynności. Jednak, o ile jeszcze gratulant czy szyfrant faktycznie wykonują dość konkretne czynności, o tyle trudno to powiedzieć o figurancie czy pedancie. Drugim pomysłem były tzw. rzeczowniki charakterystyczne, wśród których są również nazwy zawodów i zajęć ludzi, np. aptekarz, skrzypek, cukiernik, klarnecista. ** Ale tu też nie zgadzał się zestaw przyrostków.

Wreszcie, po przejrzeniu kilku podręczników gramatyki i przeszukaniu zasobów internetowej poradni językowej PWN, dzięki nominantowi (temu, który nominuje kogoś do nagrody) wpadłem na trop gratulanta.

Jak wyjaśnia prof. Mirosław Bańko, wyrazy zakończone na –ant (najczęściej pochodzenia łacińskiego) mają znaczenie kategorialne, czyli ‚ten, kto wykonuje czynność wskazaną przez podstawowy czasownik’: aplikant, bumelant, debiutant, defraudant, emigrant, fatygant, hospitant, intrygant, komendant, konsultant, kooperant, krytykant, lawirant, manifestant, okupant, partycypant, projektant, protokolant, reprezentant, ryzykant, sekundant, spekulant, symulant, żyrant.
Wyrazy o tym samym znaczeniu kategorialnym miewają także zakończenie -ent, np. pretendent, producent, subskrybent, na -at kończą się zaś wyjątkowo (np. kandydat, pasjonat) i rywalizują w tej grupie z rzeczownikami o znaczeniu ‚ten, kto podlega czynności wskazanej przez podstawowy czasownik’ (np. delegat, nominat). Wśród rzeczowników odczasownikowych na -ant prawie nie ma takich, które by wskazywały obiekt czynności (do wyjątków należą aresztant i ewakuant).***

Gratuluję wszystkim „-antom”, którzy wykonują pozytywne czynności i życzę wielu sukcesów w nadchodzącym roku!

BR, 30.12.2013 r.

* Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, T. 13, pod red. Haliny Zgółkowej, Poznań 1997.

** P. Bąk, Gramatyka języka polskiego, Warszawa 1978, wyd. II, s. 195-196.

*** http://poradnia.pwn.pl, 29.12.2013 r., godz. 18:30 (hasło ‘nominant’ z dnia 22.11.2008 r.)

Reklamy
 
Dodaj komentarz

Opublikował/a w dniu 30/12/2013 w Leksykon

 

Tagi: , , , , , , , , ,

 
txt

krótkie formy | short forms | 2008 - present

Wokabularz

Blog o słowach

Lalka Bolesława Prusa

Blog o dziewiętnastowiecznej powieści Bolesława Prusa pod tytułem "Lalka"